1- تعیین ارتفاع موج طرح در منطقه چابهار
سواحل جنوبی ایران در كرانه دریای عمان بصورت اتفاقی و غیر معمول تحت تأثیر طوفانهای استوایی قرار دارد. این طوفانها قادرند شریط امواج بزرگ را در این نواحی باعث شوند در بسیاری از مناطق در امتداد این خطوط ساحلی، به خصوص در قسمتهای مركزی و شرقی، امواج ناشی از طوفانهای استوایی شریط غالب موج طراحی ساحلی را تشكیل میدهند؛ چرا كه ارتفاع این امواج از مقادیر متناظر ناشی از پدیدههای دیگر جوی مانند بادهای موسمی جنوب غربی یا باد شمالی شمال تجاوز میكند. به تازگی، در اوایل ماه ژوئن سال 2007، طوفان گونو به منطقه دریای عمان وارد شده و امواج بلندی در امتداد خطوط ساحلی ایران پدید آورد. طوفان مذکور بر روی مسیر غیر معمولی حرکت میکرد و نسبت به پدیدههای معمول منطقه، مسافت بیشتری را به سمت غرب و شمال پیمود. در طی ین واقعه امواجی به بلندی تا 4 متر در محدوده چابهار ثبت شده است. به نظر مهندسین مشاور Baird و جهاد تحقیقات آب و آبخیزداری (مجریان پروژه) تخمین ارتفاع موج شاخص، ارائه شده در مطالعات قبلی بر پایه مجموعهی از روابط تجربی ساده در مورد سرعت باد چرخندهها، فشار مركزی و شعاع بیشینه سرعت باد قرار دارد. اینگونه روابط تجربی بطور كلی قابل اعتماد نبوده و دیگر در تحلیل چرخندها مورد استفاده قرار نمیگیرند. علاوه بر این، برخی از پارامترهای مفروض در این مطالعات با دانش امروزین از ساختار چرخندها سازگار نیستند. در این پروژه مطالعهای جامع و جزئینگر در مورد بررسی شریط امواج ناشی از طوفانهای استوایی در دریای عمان انجام شده است كه به عنوان بخشی از توسعه كلی اقلیم موج در نواحی ساحلی جنوبی ایران به حساب میآید. این موارد عبارتند از :
تحلیل آماری دادههای چرخندهای تاریخی برگرفته از منابع متنوع.
مرور و بررسی مطالعات پیشین بر روی چرخندهی استوایی در منطقه.
شبیهسازی عددی امواج تولید شده توسط وقایع مهم طوفانهای تاریخی؛ شامل پدیده طوفان گونو، سال 2007 .
شبیهسازی عددی امواج تولید شده توسط چرخندهای استوایی به روش Monte Carlo.
آنالیز آماری مقادیر حدی ارتفاع بیشینه موج.
نتایج و توصیههای زیر حاصل تحلیل و مدلسازی انجام شده در این بخش از پروژه است:
غالب طوفانهای تاریخی در نواحی جنوب شرق ایران و در فواصلی در حدود 500 تا 1000 كیلومتر در نزدیكترین نقاط مسیر خود به سواحل ایران روی داده است. از آنجایی كه بزرگی امواج تولید شده توسط چرخندها با فاصله دچار كاهش میشود، امواج در فرا ساحل نواحی ساحلی نسبت به نقاط مجاور مسیر طوفان كوچکترند.
طوفان گونو که در فاصله 1 ام تا 7 ام ژوئن سال 2007 میلادی رخ داد، شدیدترین رویداد ثبت شده طوفان استوایی در محدوده دریای عرب بوده است. این چرخند با شریط بسیار قوی باد به دریای عمان وارد شده و امواج بلندی را تا 10 متر ارتفاع تولید نمود. محاسبات و مدلسازی عددی ین رویداد در این تحقیق انجام شده و نتیج مدل با مقادیر اندازهگیری شده موج در منطقه چابهار طی رویداد، از تطابق مطلوبی برخوردارند.
دادههای قدیمیتر چرخندهای تاریخی استوایی ( قبل از سال 1945) بر وقوع چرخندهای متعددی در دریای عمان و تحت تأثیر قرار دادن سواحل ایران دلالت دارد. این تأثیرپذیری به خصوص در سالهای پایانی سده 1800 و سالهای آغازین سده 1900 میلادی دیده شده است. دقت این دادهها چندان مشخص نیست؛ این در حالی است که طوفان اخیر گونو بر این امر دلالت دارد که چنین رویدادهایی به آسانی امکان وقوع دارند.
به خاطر كمبود دادههای تاریخی چرخندها، مجموعهی از شبیهسازیهای عددی به روش Monte Carlo به انجام رسیده است. طی این شبیهسازیها، 200 واقعه مصنوعی طوفان با ایجاد تغییرات تصادفی در رویدادهای واقعی تاریخی طوفانهای پس از سال 1977، تولید شده است (محاسبات با فرض وجود امواج اقیانوسی انجام شده است).
در كل، انتخاب ارتفاع موج طراحی در امتداد سواحل ایرانی دریای عمان به نحو چشمگیری بر ریسك در نظر گرفته شده در پروژه و اعتماد به دادههای قدیمیتر طوفانها بستگی دارد. اگر دادههای مربوط به مسیر چرخندها در سالهای پایانی سده 1800 و سالهای ابتدایی سده 1900 میلادی قابل اعتماد محسوب شوند، پتانسیل مقادیر بزرگتر ارتفاع موج طرح معقول به نظر میرسد.
مسير طوفان براي چرخند گونو
منحنیهای تراز ارتفاع موج شاخص، 5 ژوئن 2007، ساعت 12:00 UTC
2- پیشگیری از خسارات مالی و تلفات جانی در وقوع پدیدههایی نظیر Gonu
3- تعیین شبکه بهینه بویهگذاری در آبهای کشور به منظور اندازهگیری مشخصههای دریایی
در کنار کاربردهای مورد اشاره در بالا که تا حد زیادی به طرحهای پایهای مورد نظر سازمان مرتبط میباشد، با توجه به برنامه گسترده اندازهگیری پارامترهای دریایی همانند مشخصات امواج، جریانات دریایی، رسوبات معلق و بستر و نیز مطالعات گسترده در زمینه ژئومورفولوژی و تغییرات خط ساحلی، خروجی این مطالعات مرجع قابل اتکایی جهت مهندسین سواحل جهت بهینهسازی طراحیها در مناطق مورد مطالعه ارائه خواهد کرد.
لازم به ذکر است که اصولاً یکی از عوامل اصلی در دستیابی به یک طرح بهینه و اقتصادی، تعیین پارامترهای طراحی بصورت قابل اعتماد و با حداکثر دقت ممکن میباشد. با توجه به کمبود اطلاعات اندازهگیری، چنین دادههایی (امواج، جریانات دریایی و ...) در محدودههای آبی کشور و نیز فقر مدلسازیهای گسترده قابل اتکا در این زمینه، بسیاری از طراحیهای مهندسین مشاور ناگزیر بر اساس پارامترهای طراحی غیر دقیق صورت میگیرند که در موارد بسیاری به ارائه طرحهای غیر اقتصادی و بعضاً به خطاهای بارز مهندسی منجر گردیده است.
علاوه بر این، موارد زیادی از عدم درک صحیح از چگونگی روند تغییرات مورفولوژیک و تغییرات خط ساحل در اثر احداث سازههای دریایی نیز مشاهده میشود که به افزایش هزینههای بهرهبرداری و کاهش راندمان پروژهها منجر شده است. وجود مشکل رسوبگذاری در بسیاری از بنادر کشور و تحمیل هزینههای بالای عملیات لایروبی نمونههایی از این قبیل مشکلات میباشد.
اتمام پروژه حاضر با توجه به اندازهگیریها و مطالعات پیشبینی شده در آن مبنای قابل اتکایی برای حل مشکلات بنادر محدوده طرح بوده و راهنمای مناسبی در طراحیهای آتی خواهد بود.
